Bài thuộc series Bài học thương nhân của KinhDoanh.net. Tụi tui kể lại chuyện người xưa theo kiểu gần gũi, lấy cái tinh thần để soi vô chuyện mần ăn bây giờ, chớ hổng phải chép sử. Vài chi tiết là truyền thuyết góp lại, bạn đọc lấy ý là chính nha.
Có một ông, làm quan tới chức gần như cao nhứt một nước, giúp vua rửa được mối nhục mất nước. Tới lúc vinh hoa bày ra trước mặt, ai cũng tưởng ổng ở lại hưởng, thì ổng lẳng lặng bỏ đi. Đi tay không, đổi tên đổi họ, xuống vùng khác làm người buôn bán. Rồi ổng giàu. Giàu xong đem của chia gần hết cho người ta, dọn đi chỗ khác làm lại từ đầu. Vậy mà lại giàu nữa. Người đời sau gọi ổng là Đào Chu Công, còn tên thiệt hồi trẻ là Phạm Lãi.
Chuyện nghe như đùa, mà cái cách ổng sống lại dạy người mần ăn tụi mình nhiều thứ hơn cả mấy quyển sách dạy làm giàu.
Người biết lúc nào nên rút lui
Phạm Lãi sống thời Xuân Thu bên Tàu, là mưu sĩ phò vua nước Việt (nước Việt cổ bên đó, hổng phải nước mình nha). Sau bao năm nằm gai nếm mật, ông giúp vua đánh bại kẻ thù, công lao bậc nhứt. Đáng lẽ ở lại làm quan to. Nhưng ông nhìn vua mình rồi nói một câu đại ý: ông vua này chỉ có thể cùng nhau chịu khổ, chớ khó mà cùng nhau hưởng sướng. Nói xong là đi.
Cái hay nằm ở chỗ ông biết lúc nào một cuộc chơi đã hết phần của mình. Người ta thường tham. Thắng rồi muốn thắng nữa, được rồi muốn được thêm, leo tới đỉnh rồi ráng đứng đó cho lâu. Phạm Lãi thì khác: đỉnh cao nhứt cũng là lúc nguy hiểm nhứt, nên ông xuống núi trước khi bị đẩy xuống.
Mần ăn cũng y vậy. Có những món bán đang ngon, có những giai đoạn shop đang lên. Người tỉnh là người biết khi nào nên dừng gom hàng một mẫu đã hết thời, khi nào nên rút khỏi một sân chơi mình hổng còn lợi thế, thay vì cố đấm ăn xôi tới lúc mất sạch. Biết rút đúng lúc cũng là một thứ tài, mà ít người chịu học.
Ba lần dựng nghiệp từ tay trắng
Bỏ quan, ông dẫn người nhà tới đất Đào — chỗ buôn bán sầm uất, nằm giữa mấy ngả đường lớn. Ông coi đây là vị trí đắc địa để hàng hóa luân chuyển. Rồi ông làm nông, nuôi súc vật, buôn bán, tích trữ lúc rẻ, bán ra lúc được giá. Chừng ít năm, ông thành cự phú.
Tới đây mới tới khúc lạ đời: giàu rồi, ông đem của cải chia cho bà con nghèo và bạn bè, rồi bỏ đi nơi khác làm lại. Hổng phải một lần. Tương truyền ông làm vậy mấy bận. Mỗi lần dọn đi là gần như cho hết, tới chỗ mới gầy dựng lại từ đầu, và lần nào cũng lại giàu.
Nghe qua tưởng ổng khùng. Nhưng ngẫm kỹ thì đây là người hiểu rõ cái gì làm ra tiền hổng phải đống tiền, mà là cái đầu và cách làm. Tiền bạc với ông chỉ là kết quả. Còn cái gốc — con mắt nhìn hàng, cách đọc thời giá, cái uy với người ta — thì ông mang theo trong người, dọn đi đâu cũng còn. Mất tiền ông làm lại được. Mất cái gốc đó mới là mất thiệt.
Cái khôn nằm ở chỗ "tụ rồi tán"
Người ta hay nhớ Đào Chu Công ở chuyện ông biết "tụ tài" — gom của lại. Nhưng cái làm ông khác thiên hạ là ông còn biết "tán tài" — buông của ra. Gom được nhiều mà ôm khư khư thường rước họa: bị dòm ngó, bị ganh ghét, bị chính cái sự giàu trói chân. Ông chọn cách cho bớt đi, vừa giữ được lòng người, vừa giữ cái đầu mình nhẹ nhõm để tính chuyện kế tiếp.
Với chủ shop nhỏ, "tán" hổng có nghĩa là đem tiền cho hết. Mà là biết xoay đồng vốn cho nó chạy thay vì để chết một chỗ. Lời ra thì đem tái đầu tư, mở thêm mặt hàng, lo cho người làm chung, chăm cái mối với khách — chớ đừng gom hết rồi ôm hàng tồn, ôm tiền mặt nằm im. Đồng tiền cũng như nước, để tù một chỗ thì hôi, cho chảy thì trong. Ông Phạm Lãi hiểu điều đó từ hai ngàn mấy trăm năm trước.
Vậy người bán hàng bây giờ lấy được gì?
Tui gói lại mấy điều, hổng phải để bạn chép y, mà để ngẫm:
Thứ nhứt, cái vốn quý nhứt nằm trong đầu bạn, hổng nằm trong két. Hàng có thể ế, vốn có thể cụt, nhưng tay nghề nhìn hàng - đọc khách - tính lời thì còn mãi. Lo trau cái đó trước.
Thứ hai, biết dừng cũng quan trọng như biết tiến. Một mẫu hết thời, một kênh hết ăn, một cuộc chơi mình đuối sức — rút sớm đỡ mất nhiều. Đừng để cái tham giữ chân.
Thứ ba, cho đồng vốn chạy. Lời thì xoay vòng, nuôi việc lớn lên, chớ ôm chết một đống. Của cải là để mần ăn tiếp, hổng phải để ngắm.
Muốn biết đồng vốn của shop mình đang "chảy" hay đang "nằm chết", bạn thử nhìn vô vòng quay hàng và biên lời thực của từng món bằng bộ công cụ phân tích đơn hàng của KinhDoanh.net. Thấy được con số rồi mới biết món nào nên gom thêm, món nào nên buông.
Đọc cho tỉnh
Nói gì thì nói, chuyện Đào Chu Công cách nay hơn hai ngàn năm, lại pha truyền thuyết, nên đừng coi từng chi tiết là thiệt trăm phần trăm. Thời ông buôn lúa gạo, súc vật — thứ thiết yếu, lâu hư. Còn mình bán đồ thời trang, đồ công nghệ, hàng chạy theo trend, mất giá là mất luôn chớ hổng quay đầu như giá lúa. Cái lấy được là tinh thần: nhẹ với tiền bạc, nặng với tay nghề và chữ tín, biết tiến biết lui. Còn áp vô shop mình ra sao thì phải gắn với số liệu và mặt hàng của chính bạn, đừng bắt chước máy móc.
Phạm Lãi chết đi để lại cái tên Đào Chu Công và một câu hỏi cho người đời sau: rốt cuộc mình mần ăn để làm chủ đồng tiền, hay để đồng tiền làm chủ mình? Ai trả lời được câu đó cho đàng hoàng thì giàu kiểu nào cũng sống khỏe.
Bài viết cùng chuyên mục
