Bài thuộc series Bài học thương nhân của KinhDoanh.net. Tụi tui kể lại chuyện người xưa theo kiểu gần gũi, lấy cái tinh thần để soi vô chuyện mần ăn bây giờ, chớ hổng phải chép sử. Vài chi tiết là truyền thuyết góp lại, bạn đọc lấy ý là chính nha.
Đầu thế kỷ 20, ở Hải Phòng có một cậu thanh niên người Việt làm công cho một hãng sơn của Pháp. Cậu lau cọ, pha sơn, dọn xưởng — mấy việc lặt vặt. Nhưng cái đầu cậu hổng lặt vặt chút nào. Cậu để ý từng công đoạn người ta pha chế, ghi nhớ, rồi tối về mày mò làm thử. Ít năm sau, cậu mở hãng sơn của riêng mình, lấy tên là sơn Resistanco. Cậu tên Nguyễn Sơn Hà, người sau này được gọi là ông tổ nghề sơn của xứ mình.
Chuyện của ông là chuyện một người đi từ chỗ làm thuê, học lỏm cái nghề trong tay người ngoại quốc, rồi tự đứng ra làm chủ — và làm được hàng cạnh tranh ngay với hàng Tây.
Học nghề bằng con mắt, hổng phải bằng trường lớp
Hồi đó người Việt mình muốn học cái nghề kỹ thuật của Tây đâu có dễ. Người ta đâu có dạy, đâu có chia bí quyết. Nguyễn Sơn Hà phải tự học bằng cách quan sát: làm trong hãng, để ý người ta làm gì, pha gì với gì, rồi về tự thử tự sai. Bao nhiêu mẻ sơn hỏng, bao nhiêu lần tốn tiền tốn của, ông mới ra được công thức xài được.
Cái tinh thần này đáng nể: coi chỗ làm thuê là chỗ học nghề. Nhiều người đi làm công chỉ làm cho xong giờ rồi lãnh lương. Ông thì khác, ông coi mỗi ngày làm thuê là một ngày học không mất tiền trường. Cái ông lận lưng được — bí quyết nghề — sau này thành cái vốn lớn nhứt để khởi nghiệp.
Người bán hàng bây giờ cũng vậy. Bạn làm thuê cho một shop, một sàn, một công ty — đừng chỉ làm cho qua. Để ý cách người ta nhập hàng, cách chốt đơn, cách chăm khách, cách tính lời. Đó là cái nghề bạn đang được trả tiền để học. Tới lúc ra riêng, cái đó quý hơn số lương bạn lãnh.
Làm hàng Việt cho người Việt xài
Thời đó sơn tốt phần lớn là hàng nhập của Tây, giá mắc, người mình xài hổng nổi. Nguyễn Sơn Hà nhắm đúng chỗ trống đó: làm ra loại sơn chất lượng đàng hoàng nhưng giá phải chăng, hợp túi tiền người trong nước. Ông hổng cố làm hàng sang để đua với Tây ở khúc trên, mà làm hàng tốt vừa tầm cho số đông — cái khúc mà hàng nhập bỏ trống vì giá quá cao.
Đây là một nước đi khôn về chọn thị trường. Khi đối thủ mạnh chiếm khúc cao cấp, mình hổng nhứt thiết phải lao vô đua ở đó. Cái khúc đông người mua mà chưa ai phục vụ cho đàng hoàng — hàng tốt, giá vừa phải — nhiều khi mới là mỏ vàng. Ông Sơn Hà thấy được điều đó và đánh trúng.
Hàng ông làm ra bán chạy, dần dà cạnh tranh được với sơn ngoại ngay trên sân nhà. Một người Việt tay trắng, học lỏm nghề, mà làm nên một thương hiệu sơn đứng vững thời đó — chuyện hổng nhỏ.
Cái tên đặt lên sản phẩm là cái uy đặt lên đó
Ông hổng làm hàng rồi bán vô danh. Ông gây dựng thương hiệu, để cái tên mình gắn với chất lượng. Mà gắn tên vô thì phải giữ cho hàng đừng có dở, bởi hàng dở là cái tên đi luôn. Cái ý thức làm thương hiệu này, ở thời mà nhiều người còn buôn bán kiểu mạnh ai nấy làm, là một bước đi trước thiên hạ.
Chỗ này nói riêng cho mấy bạn bán online: đặt tên shop, làm thương hiệu, là tự đặt cái uy của mình lên hàng. Nó buộc bạn phải giữ chất lượng, vì khách nhớ tên bạn — tốt họ nhớ, dở họ cũng nhớ. Bán vô danh thì dễ làm ẩu rồi trốn, mà cũng hổng bao giờ lớn được. Dám gắn tên mình vô hàng là dám chịu trách nhiệm, và đó là khởi đầu của chuyện làm ăn lâu dài.
Ba điều rút ra cho người mần ăn bây giờ
Tui hổng kể hết cuộc đời ông ở đây — ông còn là người có lòng với xã hội, với việc chung, nhưng đó là chuyện khác. Riêng phần mần ăn, có ba điều đáng ghim:
Một, chỗ làm thuê là trường học. Đi làm cho ai thì học cho được cái nghề của họ. Cái đó theo bạn suốt đời, hơn đồng lương từng tháng.
Hai, tìm khúc thị trường bị bỏ trống. Đối thủ mạnh chiếm khúc trên thì mình kiếm khúc đông người cần mà chưa ai làm tử tế. Hàng tốt giá vừa tầm cho số đông nhiều khi ăn hơn hàng sang cho số ít.
Ba, dám gắn tên mình vô hàng. Làm thương hiệu là tự buộc mình giữ chất lượng. Đó là cách duy nhứt để đi đường dài.
Muốn biết khúc thị trường nào đang ngon mà mình nên dồn vô, bạn cần nhìn rõ món nào bán chạy và lời thiệt bao nhiêu. Thử rà lại đơn hàng của shop bằng bộ công cụ phân tích đơn hàng của KinhDoanh.net để thấy chỗ nào mình đang mạnh mà chưa khai thác hết.
Nói cho rõ ràng
Chuyện Nguyễn Sơn Hà là chuyện thiệt, người thiệt, một gương mặt đáng quý của lớp doanh nhân Việt đầu thế kỷ 20. Nhưng bối cảnh thời ông khác xa bây giờ: hồi đó hàng nội ít, chỗ trống nhiều, ai làm được hàng thay hàng nhập là có cửa. Giờ thị trường gì cũng chật, đối thủ đầy, nên cái bài "làm hàng Việt giá rẻ" không tự nhiên mà thắng — phải có chất lượng thiệt và cách làm khác biệt. Cái lõi đáng học từ ông là tinh thần tự lực: học cho tới nơi, kiếm đúng chỗ trống, và dám đứng tên chịu trách nhiệm với hàng mình làm ra. Còn đường đi cụ thể thì thời nào phải tính theo thời đó.
Bài viết cùng chuyên mục
