Bài thuộc series Bài học thương nhân của KinhDoanh.net. Tụi tui kể lại chuyện người xưa theo kiểu gần gũi, lấy cái tinh thần để soi vô chuyện mần ăn bây giờ, chớ hổng phải chép sử. Vài chi tiết là truyền thuyết góp lại, bạn đọc lấy ý là chính nha.
Bên Nhật có một câu mà dân buôn truyền nhau mấy trăm năm: "sanpō yoshi" — dịch nôm na là "ba bên cùng tốt". Ba bên đó là: người bán tốt, người mua tốt, và xã hội tốt. Câu này hổng phải của một ông nào nghĩ ra rồi đem dạy, mà là cái nếp làm ăn của cả một lớp thương nhân: dân buôn vùng Ōmi, người ta hay gọi là Ōmi shōnin.
Nghe thì hiền khô, mà ngẫm kỹ nó là cả một cách sống bằng nghề buôn. Để tui kể coi ba cái "tốt" đó là gì, và vì sao thiếu một cái là sớm muộn cũng đổ.
Dân buôn đi xa, nên phải giữ tiếng
Vùng Ōmi nằm gần hồ lớn, đất đai hổng giàu có gì, nên dân ở đó sanh ra cái nghề đi buôn xa. Họ gánh hàng, đi bộ khắp các vùng khác để bán, rồi mua đặc sản chỗ này đem qua chỗ kia. Đi buôn xứ lạ, hổng quen ai, thì cái gì giữ chân được khách? Hổng phải giá rẻ một lần, mà là cái tiếng. Bán cho người ta món tốt, đối đãi đàng hoàng, để lần sau quay lại vùng đó người ta còn tin mà mua tiếp.
Từ cái thực tế đó mới đẻ ra triết lý ba bên. Dân Ōmi hiểu: mình đi buôn ở đất người, mình là khách. Muốn làm ăn lâu thì hổng thể chỉ lo vét lời cho mình, mà phải để người mua thấy hời, và để cái vùng đó thấy có mình thì tốt hơn không có. Buôn kiểu ăn xổi, lừa một vố rồi đi, thì đi tới đâu cũng cụt đường tới đó.
Ba cái "tốt", thiếu một là lung lay
Mình thử mổ ra coi từng bên:
Người bán tốt. Nghe tưởng dễ, nhưng ý ở đây là mình phải có lời đủ sống đủ lớn, chớ hổng phải bán lỗ cho vui lòng khách. Một cái shop mà không có lời thì sập, mà sập thì khách cũng mất chỗ mua. Lo cho mình sống được là điều kiện đầu tiên, hổng có gì phải mắc cỡ.
Người mua tốt. Khách bỏ tiền ra phải thấy đáng. Món xài được, giá hợp, mua xong hổng thấy bị hớ. Khách mà thấy hời thì họ quay lại, còn rủ thêm người. Cái "tốt" này là cái neo giữ doanh thu đường dài.
Xã hội tốt. Đây là chỗ dân Ōmi hơn người. Họ tính cả tới cái vùng mình tới buôn: tạo công ăn việc làm, đóng góp cho chỗ đó, hổng phá giá làm loạn thị trường, hổng để lại tiếng xấu. Buôn bán mà làm cái vùng đó khá lên thì mình được chào đón, đường làm ăn rộng ra.
Cái đẹp của triết lý này là nó cột ba bên vô một mối: muốn mình tốt lâu dài thì buộc phải lo cho hai bên kia tốt. Hổng phải đạo đức suông, mà là tính toán khôn ngoan cho đường dài. Lời ăn xổi thì hớt được một bên, còn lời bền thì phải để cả ba bên cùng có phần.
Soi vô shop online bây giờ
Bạn bán hàng trên mạng, thử lấy cái khung ba bên này rọi vô coi mình thiếu chỗ nào.
Nhiều shop chỉ lo bên mình: ép giá vốn xuống, cắt chất lượng, miễn lời nhiều. Khách mua một lần thấy dở, đi luôn. Thiếu cái "người mua tốt".
Có shop ngược lại, lo chiều khách quá đà: khuyến mãi sâu, tặng tùm lum, ship miễn phí hết, tới lúc tính sổ mới thấy mình hổng còn lời. Thiếu cái "người bán tốt", riết rồi đuối sức mà nghỉ.
Còn cái "xã hội tốt" thời nay nghe có vẻ to tát, nhưng thiệt ra gần xịt: là cách bạn đối xử với người giao hàng, với nhân viên, với cái cộng đồng khách của mình; là chuyện bán hàng thiệt, hổng nổ, hổng lùa; là giữ cho cái chợ mình đang bán nó lành mạnh. Mấy thứ đó nhìn xa thì quay lại nuôi chính shop bạn — tiếng lành đồn xa, người ta tin mà mua.
Muốn biết mình có đang "bên bán tốt" thiệt không — tức là có lời đủ sống chớ hổng phải đang gồng lỗ để chiều khách — bạn cần nhìn rõ con số lời lỗ thực của từng đơn. Bộ công cụ phân tích đơn hàng của KinhDoanh.net giúp bạn thấy mình đang ở đâu trong cái thế cân bằng ba bên đó.
Một chút nói lại cho rõ
Triết lý "ba bên cùng tốt" hay thiệt, nhưng đừng tưởng dân Ōmi là thánh. Họ cũng là người buôn, cũng tính lời tính lỗ sắc lẹm, và cái "lo cho xã hội" của họ phần lớn xuất phát từ tính toán làm ăn lâu dài chớ hổng phải lòng tốt trên trời rớt xuống. Mà như vậy mới hay: nó cho thấy tử tế và có lời hổng phải hai thứ chỏi nhau, nếu mình tính đủ xa. Bạn cứ giữ cái khung ba bên trong đầu, mỗi quyết định lớn thì rọi thử: cái này mình được, khách có được không, và nó có làm xấu cái chợ chung của mình không. Trả lời được ba câu đó cho thành thật thì shop khó đi sai đường.
Bài viết cùng chuyên mục
