Bài thuộc series Bài học thương nhân của KinhDoanh.net. Tụi tui kể lại chuyện người xưa theo kiểu gần gũi, lấy cái tinh thần để soi vô chuyện mần ăn bây giờ, chớ hổng phải chép sử. Vài chi tiết là truyền thuyết góp lại, bạn đọc lấy ý là chính nha.
Trước khi thành tể tướng lừng danh nước Tề, Quản Trọng từng đi buôn mà lỗ, đi lính mà bỏ chạy, làm quan mà bị đuổi. Nghe lý lịch vậy chắc ít ai dám giao cho cái gì lớn. Vậy mà ông trở thành người đứng sau giúp Tề Hoàn Công làm bá chủ chư hầu. Bí quyết của ông hổng nằm ở gươm giáo, mà nằm ở chỗ ít ai ngờ: ông hiểu chuyện tiền bạc, chuyện cung cầu, chuyện làm cho dân giàu thì nước mới mạnh.
Nói cách khác, ông là một trong những người xưa nhứt coi kinh tế là gốc của sức mạnh. Mà mấy nguyên lý ông xài hồi đó, ngẫm ra vẫn đúng cho cái shop nhỏ của mình bây giờ.
Ông buôn lỗ, nhưng ông hiểu tại sao lỗ
Hồi trẻ Quản Trọng đi buôn chung với người bạn thân là Bão Thúc Nha. Lúc chia lời, ông thường lấy phần nhiều hơn. Người ngoài dòm vô nói ông tham. Bão Thúc Nha thì biết bạn mình nhà nghèo, túng thiếu, nên hổng chấp. Cái tình bạn đó về sau thành giai thoại. Nhưng chỗ tui muốn nói là: ông trải nghề buôn đủ để hiểu nó từ trong ruột — hiểu cảnh thiếu vốn, hiểu lúc ế lúc đắt, hiểu cái khổ của người mua kẻ bán.
Cái vốn sống đó, sau này ông đem áp vô việc trị nước. Người chưa từng buôn bán khó mà bày cách làm giàu cho dân. Ông thì có. Nên khi nắm quyền, ông hổng coi thường nghề buôn như mấy ông quan khác thời đó. Ông biết tiền tài lưu thông là mạch máu của một vùng.
Cái nguyên lý ông dạy: dân no thì nước mạnh
Có một câu gắn với Quản Trọng, đại ý: kho lẫm đầy rồi người ta mới biết lễ nghĩa, áo cơm đủ rồi người ta mới biết vinh nhục. Nghe đơn giản mà sâu. Ông nói thẳng: đừng đòi hỏi người ta tử tế, đàng hoàng khi bụng họ còn đói. Lo cho dân làm ăn được, có của ăn của để cái đã, rồi mọi chuyện khác mới tính.
Áp vô chuyện mần ăn, cái này nhắc mình một điều: người ta chỉ trung thành với shop khi shop mang lại cho người ta cái lợi thiệt. Khách hổng ở lại vì bạn năn nỉ, vì bạn kể khổ. Họ ở lại vì mua chỗ bạn thấy đáng đồng tiền, thấy được lợi, thấy yên tâm. Lo cho khách được lợi trước, lòng trung thành tự khắc tới sau. Đặt ngược lại — đòi khách thương mình trong khi mình chưa cho họ cái gì đáng — là tính sai từ gốc.
Mấy nước cờ kinh tế khôn tới mức tinh ranh
Quản Trọng nổi tiếng với mấy nước điều khiển cung cầu để làm lợi cho nước Tề. Tương truyền có lần ông cho dân Tề đua nhau dệt một loại lụa, rồi khuyến khích nước láng giềng bỏ ruộng để dệt lụa bán cho Tề vì thấy có lời. Tới khi nước kia mải dệt lụa, bỏ bê trồng lúa, ông đột ngột ngưng mua lụa và cấm bán lúa qua đó. Nước kia thiếu lương ăn, loạn lên, phải thần phục. Một nước cờ thắng mà hổng cần đánh.
Chuyện này nghe ghê, mà nó dạy cái lý cốt lõi: ai nắm được cung cầu, người đó nắm thế chủ động. Trong buôn bán nhỏ, mình hổng làm trò thao túng cả vùng như ông, nhưng cái lý thì xài được. Đừng để mình lệ thuộc hết vô một nguồn hàng, một nền tảng, một nhóm khách duy nhứt — vì khi đó người ta nắm cán, mình nắm lưỡi. Ngược lại, món nào mình làm chủ được nguồn, làm chủ được cái khách cần mà chỗ khác hổng có, thì món đó mình có quyền ra giá.
| Quản Trọng làm gì | Người bán nhỏ học được gì |
|---|---|
| Lo cho dân giàu trước | Lo cho khách thấy lợi trước, rồi mới mong họ trung thành |
| Nắm cung cầu để giữ thế chủ động | Đừng lệ thuộc một nguồn hàng / một kênh / một nhóm khách |
| Coi trọng nghề buôn, cho tiền lưu thông | Cho đồng vốn xoay vòng, đừng để hàng và tiền nằm chết |
Bài học gọn cho người mần ăn
Quản Trọng để lại cho mình vài điều giản dị mà chắc. Trước hết, muốn ai trung thành thì lo cho người ta được lợi cái đã — khách cũng vậy, người làm chung cũng vậy. Kế đó, ráng đừng để mình bị nắm cán: rải nguồn hàng, rải kênh bán, giữ cho mình vài thứ mà chỗ khác khó bắt chước. Và cuối cùng, đừng khinh đồng tiền nhỏ — tiền lưu thông đều đặn còn quý hơn một cú lớn rồi tắt.
Muốn biết shop mình đang lệ thuộc vô đâu — một món gánh hết doanh thu, hay một nhóm khách quyết định sống còn — bạn thử nhìn cho rõ qua bộ công cụ phân tích đơn hàng của KinhDoanh.net. Thấy mình đang "đứng một chân" ở đâu thì lo gia cố chỗ đó.
Đọc cho tỉnh
Phải nói thiệt: chuyện Quản Trọng được chép trong sách cổ pha nhiều giai thoại, mấy nước cờ kinh tế kể trên có thể được người sau tô vẽ cho ly kỳ. Lấy cái nguyên lý — dân no nước mạnh, ai nắm cung cầu nắm thế chủ động — là đủ, đừng coi từng tình tiết là sử thiệt. Thêm nữa, mấy chiêu thao túng của ông đặt trong bối cảnh tranh hùng giữa các nước; bê nguyên cái tư duy "gài cho đối thủ lệ thuộc rồi siết" vô làm ăn tử tế thời nay là hổng nên, vừa bạc vừa dễ gậy ông đập lưng ông. Cái đáng giữ là sự tỉnh táo về cung cầu và lòng người, còn cách xài thì phải đàng hoàng theo kiểu của mình.
Bài viết cùng chuyên mục
