Bài thuộc series Bài học thương nhân của KinhDoanh.net. Tụi tui kể lại chuyện người xưa theo kiểu gần gũi, lấy cái tinh thần để soi vô chuyện mần ăn bây giờ, chớ hổng phải chép sử. Vài chi tiết là truyền thuyết góp lại, bạn đọc lấy ý là chính nha.
Có một anh nghèo, muốn làm giàu mà hổng biết bắt đầu từ đâu. Anh tìm tới người giàu nhứt vùng thời đó — chính là Đào Chu Công, ông Phạm Lãi mà tụi mình kể bài trước — để xin một lời chỉ. Ông trả lời gọn lỏn, đại ý: muốn mau giàu thì nuôi "năm giống cái". Anh nghe theo, chăm bẵm chăn nuôi, cộng thêm làm muối, chừng ít năm thành cự phú. Anh đó tên Y Đốn.
Chuyện chỉ có nhiêu đó, mà ngẫm ra được mấy điều hay về chuyện chọn nghề và chuyên một thứ tới nơi tới chốn.
"Năm giống cái" nghĩa là gì?
Cái lời khuyên nuôi "năm giống cái" — tức nuôi mấy loại gia súc giống cái như bò, dê, heo... — nghe đơn sơ nhưng có lý của nó. Con cái thì đẻ ra con, đàn vật cứ vậy mà sinh sôi. Bỏ vốn một lần, rồi đàn tự lớn, tự nhân lên. Đây là kiểu làm ăn mà cái mình bỏ ra biết tự đẻ thêm, hổng phải bỏ một đồng ăn một đồng rồi hết.
Ông Đào Chu Công hổng chỉ anh một mẹo kiếm tiền lẹ. Ông chỉ anh một thứ làm ăn có cái gốc tự lớn lên. Khác nhau xa lắm. Người mới mần ăn hay mê mấy vụ "mua đi bán lại ăn chênh liền", còn người tính đường dài thì lo tìm cái gì bỏ công vô rồi nó nuôi mình lại.
Cái hay thứ nhứt: chịu đi hỏi người giỏi
Trước khi nói tới chuyện nuôi con gì, để ý cái này: Y Đốn nghèo, hổng biết làm sao, thì anh đi hỏi đúng người. Hổng phải hỏi đại ai, mà tìm tới người giàu nhứt, người đã chứng minh được là biết làm ăn. Rồi anh nghe lời, làm thiệt.
Nghe thì thường, mà thiệt ra ít người làm được. Người ta hay tự mò, tự thử, đốt không biết bao nhiêu tiền vô mấy cái sai mà người đi trước đã sai rồi. Hoặc tệ hơn, đi hỏi mấy người cũng đang loay hoay như mình. Chịu khó tìm người thiệt sự giỏi mà học, rồi nghe theo cho đàng hoàng, là đã đi nhanh hơn thiên hạ một quãng.
Bây giờ kiếm người giỏi để học dễ hơn xưa nhiều — sách, khóa học, mấy người làm thiệt chia sẻ thẳng. Cái khó hổng phải là kiếm, mà là chịu nghe và chịu làm theo thay vì cãi.
Cái hay thứ hai: chuyên một thứ, đừng nhảy lung tung
Y Đốn giàu lên nhờ chăn nuôi và làm muối — hai thứ ông theo đuổi tới cùng, chớ hổng phải nay nuôi mai bỏ chạy qua nghề khác. Ông đào sâu vô cái mình chọn, làm riết thành rành, thành giỏi, thành quy mô lớn. Cái giàu của ông là cái giàu của người cắm rễ một chỗ cho sâu.
Đây là chỗ nhiều người bán hàng bây giờ vấp. Thấy người ta bán mỹ phẩm ăn thì nhảy qua mỹ phẩm, thấy đồ ăn vặt hot thì nhảy qua đồ ăn vặt, thấy ai livestream giàu thì bỏ hết đi livestream. Nhảy hoài, nghề nào cũng đụng tới mà nghề nào cũng hổng tới nơi. Trong khi cái lời thiệt nằm ở chỗ làm một thứ đủ lâu để rành hơn người ta: rành nguồn hàng, rành khách, rành cách bán.
Hổng phải nói bạn cấm thử cái mới. Nhưng thử là một chuyện, còn nhảy lung tung bỏ dở mọi thứ là chuyện khác. Chọn được cái nghề hợp rồi thì cho nó thời gian đâm rễ, đừng vừa thấy khó đã nhổ lên trồng chỗ khác.
Cái hay thứ ba: chọn thứ "tự lớn"
Quay lại vụ "năm giống cái". Cái khôn của lời khuyên này là chọn món mà bỏ vốn vô rồi nó tự sinh lời thêm theo thời gian, thay vì đứng yên. Con vật thì đẻ con. Với người bán bây giờ, cái "tự lớn" đó có thể là: một tệp khách quen tự giới thiệu người mới, một cái tên shop được tin tưởng nên bán món gì cũng dễ, một kênh nội dung kéo khách đều đều mà hổng phải trả tiền hoài.
Mấy thứ đó cực ở khúc đầu, nhưng dựng được rồi thì nó nuôi mình về sau. Ngược lại, cái gì cũng phải bỏ tiền tươi ra mới có khách, ngưng chi là đứng, thì đó là kiểu làm ăn "ăn xổi", mệt hoài hổng dứt. Người tính đường dài lo gầy mấy cái tài sản tự lớn này từ sớm.
Gói lại
Chuyện Y Đốn ngắn mà gọn ba điều: chịu đi hỏi người giỏi rồi làm theo, chọn một nghề và theo tới cùng, và ưu tiên thứ có thể tự lớn lên. Ba điều đó hổng có gì cao siêu, nhưng làm được cả ba một cách kiên trì thì đã hơn phần đông người mần ăn rồi.
Nếu bạn đang phân vân nên dồn sức vô mặt hàng nào để "cắm rễ cho sâu", thử coi lại số liệu bán hàng coi món nào đang thực sự có lời và có khách quay lại, bằng bộ công cụ phân tích đơn hàng của KinhDoanh.net. Chọn đúng cái để chuyên thì công sức bỏ ra mới không phí.
Đọc cho tỉnh
Chuyện Y Đốn xin lời khuyên Đào Chu Công nằm trong ghi chép xưa pha truyền thuyết, nên đừng coi từng chữ là sử thiệt. Thêm nữa, "nuôi năm giống cái" là lời khuyên hợp với nền kinh tế nông nghiệp ngày đó, đừng hiểu máy móc thành "cứ đi nuôi bò là giàu". Cái lõi đáng giữ là tư duy: học người giỏi, chuyên sâu một nghề, và chọn thứ tự sinh lời. Còn cụ thể bạn nên chuyên cái gì thì phải nhìn vô sức mình, vô thị trường, vô khách của bạn mà liệu.
Bài viết cùng chuyên mục
